belleelene

Et in arcadia ego και τα λοιπά. Όταν λες ότι έρχεσαι από την Αρκαδία, όλοι αυτομάτως σκέφτονται όρη, βουνά και την Τρίπολη του Κολοκοτρώνη. Η Αρκαδία έχει όμως και ένα κομμάτι θάλασσας, την Κυνουρία, που για τα μάτια της οι Αργείοι και οι Σπαρτιάτες τσακώνονταν μες στους αιώνες. Βρίσκομαι εδώ για να σας ξεναγήσω στον κάμπο της Θυρέας, τη Μύκονο της Πελοποννήσου, όπως τη λένε κάποιοι – δεν ξέρω ποιος το άρχισε αλλά ό,τι είναι, είναι.

Οδικώς από την Αθήνα, όταν περάσει κανείς το Άργος και βγει προς την παραλία, ξαφνικά αρχίζουν οι στροφές. Μια ακτογραμμή γεμάτη κόλπους και μικρές παραλίες, που γίνεται όλο και πιο φιδίσια όσο κατεβαίνεις νότια. Η Κυνουρία είναι ουσιαστικά η στενή λωρίδα κάμπου που ορίζεται από την οροσειρά του Πάρνωνα, τον Μαλεβό, όπως τον λένε οι ντόπιοι, καθώς κατεβαίνει ομαλά προς το ακρωτήριο του Μαλέα. Αυτή ακριβώς η γεωμορφολογία δίνει και τη δυαδικότητα των χωριών της, που έχουν συχνά ένα Άνω και ένα Κάτω χωριό, όπως τα Άνω και Κάτω Δολιανά ή τα Άνω και Κάτω Βέρβενα. Ο παλιός προγραμματισμός της αγροτικής ζωής υπαγόρευε ότι τους θερινούς μήνες οι κάτοικοι έμεναν στο ορεινό χωριό και, όταν έπιανε κρύο, κατέβαιναν για να ξεχειμωνιάσουν στο κάτω χωριό, κουβαλώντας ζώα, γλάστρες και ολόκληρο το νοικοκυριό. Η Βόρεια Κυνουρία ως κέντρο έχει το Άστρος, το οποίο ξεκίνησε ως το πεδινό αντίστοιχο του (Απάνω) Αγιάννη, εξού και η δεύτερη ονομασία του ως «Αγιαννήτικα Καλύβια». Το καλό το σπίτι ήταν πάντα στο πάνω χωριό, γι’ αυτό και ο προσδιορισμός «καλύβια». Οι παππούδες μου κρατούσαν μέχρι πρόσφατα το σχήμα «έξι μήνες πάνω, έξι μήνες κάτω», με νοητά όρια το Πάσχα και την επέτειο της 28ης Οκτωβρίου. Όμως, με τα χρόνια οι ηλικιωμένοι νομάδες είναι πιο εύκολο να μένουν μόνο στο πεδινό, ώστε να έχουν πρόσβαση σε περίθαλψη και υπηρεσίες.

Το Άστρος συνεχίζει σα μπάμπουσκα αυτή τη διττή λογική και διακρίνεται σε Άστρος, τον κύριο οικισμό, και Παράλιο Άστρος, τον παραθαλάσσιο οικισμό και το λιμάνι. Παίρνει το όνομά του από το ενετικό τοπωνύμιο Estella της περιοχής, αφού η λέξη stella σημαίνει αστέρι στα ιταλικά. Το ίδιο το κάστρο βρίσκεται πάνω σε έναν μικρό λόφο, ο οποίος ονομάζεται Νησί και ήταν πράγματι νησί, πριν ενωθεί με τη στεριά μέσα στους αιώνες, με προσχώσεις. Αν και η Ελλάδα στον Μεσαίωνα βρέθηκε υπό οθωμανική κυριαρχία, τα παραθαλάσσια μέρη συχνά περνούσαν υπό ενετικό έλεγχο. Αν και το κάστρο του Παραλίου είναι νεότερο, του 18^ου αιώνα, οι Ενετοί είχαν κάστρα σε διάφορα σημεία της Κυνουρίας, ώστε να επικυριαρχούν στους τοπικούς πληθυσμούς, όπως στους ανυπόταχτους Τσάκωνες. Ένα τέτοιο ενετικό κάστρο του 13^ου αιώνα, ή μάλλον τα ερείπιά του, είναι το κάστρο Εστέλλα ή της Ωριάς δίπλα από το Φαράγγι της Λεπίδας, στον Αγιάννη.

Αν και η Θυρέα είναι σημαντική πεδιάδα για την αγροτική παραγωγή, ήταν από πάντα και τόπος αναψυχής. Εδώ επέλεξε να χτίσει τη βίλα του ο αρχαίος αριστοκράτης Ηρώδης ο Αττικός, ο γνωστός από το Ηρώδειο, ο οποίος έφτιαξε επίσης το Καλλιμάρμαρο και υπήρξε δάσκαλος του Ρωμαίου αυτοκράτορα Μάρκου Αυρηλίου. Η εξοχική του βίλα ήταν τόσο όμορφη, που ο αυτοκράτορας Ανδριανός λέγεται πως την αντέγραψε στη δική του βίλα στο Τίβολι της Ρώμης. Η βίλα δεν είναι επισκέψιμη, αλλά κιονόκρανα και άλλα υλικά της μπορεί κανείς να τα δει εντοιχισμένα στη διπλανή Ορθόδοξη Μονή Λουκούς, καθώς στους ύστερους χρόνους χρησιμοποιήθηκαν ως δομικά υλικά στο μοναστήρι.

Παρατηρήσατε ίσως ότι δίνω έμφαση στο Άστρος και τον Αγιάννη, μιας και εκεί μεγάλωσα. Αυτά ξέρω, αυτά λέω. Όμως υπάρχουν τόσα μέρη να επισκεφτεί κανείς τριγύρω: τις παραλίες κάτω από το Κιβέρι, τα χιόνια στα Άνω Δολιανά τον χειμώνα, το Τσακώνικο Πάσχα με βάρκες και φαναράκια στον Τυρό και το Λεωνίδιο, τον πανέμορφο πλάτανο στην πλατεία του Κοσμά. Και βέβαια, υπάρχουν και συνδυαστικές βόλτες προς τα χωριά του Νότιου Πάρνωνα από τη μεριά της Σπάρτης, όπως τις Καρυές, το χωριό των Καρυάτιδων του Παρθενώνα, αλλά και προς την ορεινή Αρκαδία στα δυτικά, προς τη Στεμνίτσα ή τη Νέδα, καθώς και προς τα αρχαία των Μυκηνών και της Επιδαύρου στα βόρεια.