belleelene

Et in arcadia ego και τα λοιπά. Όταν λες ότι έρχεσαι από την Αρκαδία, όλοι αυτομάτως σκέφτονται όρη, βουνά και την Τρίπολη του Κολοκοτρώνη. Η Αρκαδία έχει όμως και ένα κομμάτι θάλασσας, την Κυνουρία, που για τα μάτια της οι Αργείοι και οι Σπαρτιάτες τσακώνονταν μες στους αιώνες. Βρίσκομαι εδώ για να σας ξεναγήσω στον κάμπο της Θυρέας, τη Μύκονο της Πελοποννήσου, όπως τη λένε κάποιοι – δεν ξέρω ποιος το άρχισε αλλά ό,τι είναι, είναι.

Οδικώς από την Αθήνα, όταν περάσει κανείς το Άργος και βγει προς την παραλία, ξαφνικά αρχίζουν οι στροφές. Μια ακτογραμμή γεμάτη κόλπους και μικρές παραλίες, που γίνεται όλο και πιο φιδίσια όσο κατεβαίνεις νότια. Η Κυνουρία είναι ουσιαστικά η στενή λωρίδα κάμπου που ορίζεται από την οροσειρά του Πάρνωνα, τον Μαλεβό, όπως τον λένε οι ντόπιοι, καθώς κατεβαίνει ομαλά προς το ακρωτήριο του Μαλέα. Αυτή ακριβώς η γεωμορφολογία δίνει και τη δυαδικότητα των χωριών της, που έχουν συχνά ένα Άνω και ένα Κάτω χωριό, όπως τα Άνω και Κάτω Δολιανά ή τα Άνω και Κάτω Βέρβενα. Ο παλιός προγραμματισμός της αγροτικής ζωής υπαγόρευε ότι τους θερινούς μήνες οι κάτοικοι έμεναν στο ορεινό χωριό και, όταν έπιανε κρύο, κατέβαιναν για να ξεχειμωνιάσουν στο κάτω χωριό, κουβαλώντας ζώα, γλάστρες και ολόκληρο το νοικοκυριό. Η Βόρεια Κυνουρία ως πρωτεύουσα έχει το Άστρος, το οποίο ξεκίνησε ως το πεδινό αντίστοιχο του (Απάνω) Αγιάννη, εξού και η δεύτερη ονομασία του ως «Αγιαννήτικα Καλύβια». Το καλό το σπίτι ήταν πάντα στο πάνω χωριό, γι’ αυτό και ο προσδιορισμός «καλύβια». Οι παππούδες μου κρατούσαν μέχρι πρόσφατα το σχήμα «έξι μήνες πάνω, έξι μήνες κάτω», με νοητά όρια το Πάσχα και την επέτειο της 28ης Οκτωβρίου. Όμως, με τα χρόνια οι ηλικιωμένοι νομάδες είναι πιο εύκολο να μένουν μόνο στο πεδινό, ώστε να έχουν πρόσβαση σε περίθαλψη και υπηρεσίες.

Το Άστρος συνεχίζει σα μπάμπουσκα αυτή τη διττή λογική και διακρίνεται σε Άστρος, τον κύριο οικισμό, και Παράλιο Άστρος, τον παραθαλάσσιο οικισμό και το λιμάνι. Παίρνει το όνομά του από το ενετικό τοπωνύμιο Estella του Παραλίου Άστρους, αφού η λέξη «Εστέλλα» σημαίνει αστέρι στα ιταλικά. Το ίδιο το κάστρο βρίσκεται πάνω σε έναν μικρό λόφο, ο οποίος ονομάζεται Νησί και ήταν πράγματι νησί, πριν ενωθεί με τη στεριά μέσα στους αιώνες, με προσχώσεις. Αν και η Ελλάδα στον Μεσαίωνα βρέθηκε υπό οθωμανική κυριαρχία, τα παραθαλάσσια μέρη συχνά περνούσαν υπό ενετικό έλεγχο. Αν και το κάστρο του Παραλίου είναι νεότερο, του 18^ου αιώνα, οι Ενετοί είχαν κάστρα σε διάφορα σημεία της Κυνουρίας, ώστε να επικυριαρχούν στους τοπικούς πληθυσμούς, όπως στους ανυπόταχτους Τσάκωνες. Ένα τέτοιο ενετικό κάστρο του 13^ου αιώνα, ή μάλλον τα ερείπιά του, είναι το κάστρο Εστέλλα ή της Ωριάς δίπλα από το Φαράγγι της Λεπίδας, στον Αγιάννη.

Αν και η Θυρέα είναι σημαντική πεδιάδα για την αγροτική παραγωγή, ήταν από πάντα και τόπος αναψυχής. Εδώ επέλεξε να χτίσει τη βίλα του ο αρχαίος αριστοκράτης Ηρώδης ο Αττικός, ο γνωστός από το Ηρώδειο, ο οποίος έφτιαξε επίσης το Καλλιμάρμαρο και υπήρξε δάσκαλος του Ρωμαίου αυτοκράτορα Μάρκου Αυρηλίου. Η εξοχική του βίλα ήταν τόσο όμορφη, που ο αυτοκράτορας Ανδριανός λέγεται πως την αντέγραψε στη δική του βίλα στο Τίβολι της Ρώμης. Η βίλα δεν είναι επισκέψιμη, αλλά κιονόκρανα και άλλα υλικά της μπορεί κανείς να τα δει εντοιχισμένα στη διπλανή Ορθόδοξη Μονή Λουκούς, καθώς στους ύστερους χρόνους χρησιμοποιήθηκαν ως δομικά υλικά στο μοναστήρι.

Η μεγάλη δόξα του Άστρους ως θερέτρου επανήλθε τη δεκαετία του ’90, και σε αυτό βοήθησε η οδική του εγγύτητα με την Αθήνα. Τα τελευταία χρόνια δεν είναι τόσο δημοφιλές, αλλά αυτό σιγά σιγά αλλάζει, γιατί, ας μη γελιόμαστε, οι τιμές στα νησιά έχουν φτάσει στα ύψη. Εξάλλου και το Παράλιο Άστρος έχει κάτι από νησί. Θα σας περιγράψω λοιπόν την καλοκαιρινή μου καθημερινότητα, ώστε να έχετε μια εικόνα για το πώς μπορεί να περάσει κανείς τον χρόνο του σε αυτό το γλυκούτσικο μέρος. Το πρωί, μπάνιο στην ακτή Καλλιστώ, που εδώ και χρόνια βραβεύεται με τη Γαλάζια Σημαία, ή στην παραλία Πόρτες, στο Παράλιο Άστρος. Αν φυσάει και έχει κύμα, δεν υπάρχει πρόβλημα, γιατί απέναντι, στην παραλία Ατσίγγανος, συνήθως θα έχει νηνεμία. Μετά το μπάνιο, ακολουθώ τον πεζόδρομο προς το λιμάνι και ανεβαίνω για μια γρήγορη βόλτα από το θέατρο και τον φάρο προς το Κάστρο, για να δω τη θέα και να βγάλω φωτογραφία από το πολύ χαρακτηριστικό παράθυρο. Κάνω και μια στάση για δροσερή βουτιά στη μικρή φυσική πισίνα της λίμνης Μουστού, που δημιουργείται από μια πηγή που διατηρεί το νερό σταθερά στους 17 βαθμούς. Είναι η καλύτερη συνταγή για έναν υπέροχο μεσημεριανό ύπνο: μετά τη ζέστη της παραλίας,  μια σύντομη βουτιά, τρία λεπτά το πολύ, μην ξεβαφτιστείς κιόλας. Γυρίζω στο Άστρος για ξεκούραση και το απόγευμα πίνω καφέ είτε στην πλατεία Καρυτσιώτη είτε στην κεντρική πλατεία. Ο θεσμός της πλατείας κρατά γερά στο Άστρος και στα γύρω χωριά· είναι το κέντρο της κοινωνικής ζωής. Για ποτό, είτε θα ξαναπάω στο Παράλιο Άστρος για μια περατζάδα στο μόλο και στις προβλήτες, είτε, στο τσακίρ κέφι, θα πεταχτούμε ως το Ναύπλιο, που απέχει ένα μισάωρο περίπου με το αυτοκίνητο. Για ποικιλία, τους θερινούς μήνες υπάρχει μία φορά τη βδομάδα καράβι που κάνει αυθημερόν κρουαζιέρα στις Σπέτσες και την Ύδρα και επιστροφή.

Αν κάνει πολύ ζέστη, τότε πάω να μείνω στον Αγιάννη, που έχει 600 μ. υψόμετρο και δροσιά. Εκεί μπορεί κανείς να κάνει μια βόλτα στο χωριό, προς τις πηγές του Προδρόμου και πίσω, να πιει καφέ στην πλατεία, να φάει στην ταβέρνα και να πιει ποτό στο διπλανό μαγαζί. Αυτά είναι όλα κι όλα τα μαγαζιά, δε χρειάζεται να σας τα πω, θα τα βρείτε εύκολα. Μια σύντομη πεζοπορία από το χωριό οδηγεί στους καταρράκτες της Λεπίδας, που όμως έχουν νερό μόνο μέχρι το τέλος της άνοιξης και μετά στερεύουν. Από εκεί ξεκινά και μονοπάτι που, μετά από έξι ώρες, καταλήγει στο οροπέδιο και στην κορυφή του Πάρνωνα. Συνήθως όμως πηγαίνουμε με αμάξι στο μοναστήρι της Μαλεβής και ανεβαίνουμε από εκεί, ώστε στην επιστροφή να κεραστούμε νερό, καφέ και λουκούμια από το μοναστήρι. Άλλα όμορφα μονοπάτια ξεκινούν ή καταλήγουν στα γύρω χωριά, όπως στον Πλάτανο, την Καστάνιτσα και τη Σίταινα. Για όσους αγαπούν την αναρρίχηση, η Νότια Κυνουρία διαθέτει τον περίφημο κόκκινο βράχο του Λεωνιδίου, το μεγαλύτερο αναρριχητικό πεδίο των Βαλκανίων μετά την Κάλυμνο. Αλλά και στα γύρω χωριά της Βόρειας Κυνουρίας υπάρχουν καλές επιλογές, όπως στον Άγιο Ανδρέα και τον Άγιο Πέτρο. Για τους θαλασσινούς, υπάρχει μια πολύ καλά εξοπλισμένη μαρίνα για ιστιοπλοϊκά σκάφη, ενώ ο Σαρωνικός Κόλπος είναι συνήθως προστατευμένος από τα μελτέμια του Αιγαίου. Το καλοκαίρι θα έχει σίγουρα κάποιο πανηγύρι με παραδοσιακά όργανα και χορούς σε κάποιο από τα χωριά, ενώ τα τελευταία χρόνια η νεολαία του Αγιάννη οργανώνει το φεστιβάλ agiannisfest.

Παρατηρήσατε ίσως ότι δίνω έμφαση στο Άστρος και τον Αγιάννη, μιας και εκεί μεγάλωσα. Αυτά ξέρω, αυτά λέω. Όμως υπάρχουν τόσα μέρη να επισκεφτεί κανείς τριγύρω: τις παραλίες κάτω από το Κιβέρι, τα χιόνια στα Άνω Δολιανά τον χειμώνα, το Τσακώνικο Πάσχα με βάρκες και φαναράκια στον Τυρό και το Λεωνίδιο, τον πανέμορφο πλάτανο στην πλατεία του Κοσμά. Και βέβαια, υπάρχουν και συνδυαστικές βόλτες προς τα χωριά του Νότιου Πάρνωνα από τη μεριά της Σπάρτης, όπως τις Καρυές, το χωριό των Καρυάτιδων του Παρθενώνα, αλλά και προς την ορεινή Αρκαδία στα δυτικά, προς τη Στεμνίτσα ή τη Νέδα, καθώς και προς τα αρχαία των Μυκηνών και της Επιδαύρου στα βόρεια.