Έχει πια καταντήσει γελοία η αντίδρασή μου κάθε φορά που με ρωτάνε «Α έμενες έξω; Πού έξω;». Ειδικά όταν ακολουθείται από το «και πώς ήταν εκεί;» και εγώ πρέπει να αρχίσω πάλι να απαγγέλω το ποιηματάκι. Κάποιες φορές θα περιγράψω λεπτομέρειες, άλλες φορές τυχαία περιστατικά που δείχνουν την ατμόσφαιρα, πάντα όμως θα αλλάξω τις λέξεις και τα αναφερθέντα γεγονότα, γιατί πρώτα απ’ όλους εγώ η ίδια έχω βαρεθεί το ποίημά μου. Μια φράση μόνο κρατάω πάντα, όμως, το «εκεί πέρασα τα χρόνια που διαμόρφωσαν το χαρακτήρα μου», γιατί το νιώθω με όλη μου την ψυχή. Άλλη Έλενα έφυγε, άλλη επέστρεψε. Πιο ήρεμη, πιο σίγουρη, πιο ανοιχτή. Οπότε, η επιστροφή στην Ελλάδα δεν περιελάμβανε το μίζερο «α κοίτα πόσο χάλια τα κάνουμε στην Ελλάδα, εμείς έξω…». Αντιθέτως, ήταν μια μοναδική ευκαιρία να κρίνω τι καλό έχουν στην ανατολή της Ανατολής, τι άλλο καλό έχουν στην ανατολή της Δύσης και να κρατήσω όσα μου ταιριάζουν.
Είναι εντυπωσιακό πώς σε μια μητροπολιτική περιοχή 38 εκατομμυρίων κατοίκων όπως το Τόκιο εξακολουθεί να υφίσταται η έννοια του προσωπικού χώρου. Είναι μικρές κινήσεις που συνιστούν σε αυτό, όπως το μικραίνεις και να τοποθετείς το σώμα σου κατάλληλα σε ένα σαρδελοποιημένο βαγόνι ή το να προσπερνάς ανάλαφρα το διπλανό σου στο πεζοδρόμιο. Πέρα από την απτή έννοια του χώρου, θεωρώ ότι και τα μηχανικά κύματα του ήχου είναι μια μορφή κατάληψης προσωπικού χώρου. Δεν έχω ξεπεράσει ακόμη το σοκ όταν άνθρωποι αναλύουν όλα τα γεωπολιτικά ζητήματα της εβδομάδας σε κλήση ένα συνεχόμενο εικοσάλεπτο μέσα στο λεωφορείο 608. Ή τα κινητά που χτυπούν ξανά και ξανά με ειδοποιήσεις. Στην Ιαπωνία, τη ρύθμιση του κινητού δεν τη λένε «ρύθμιση αθόρυβης λειτουργίας» αλλά «ρύθμιση τρόπων» (μανάα μοόντο ή マナーモード, εκ του manner mode).
Λέω ευχαριστώ. Συνέχεια. Ευχαριστώ για το φαγητό στη μάνα μου, ευχαριστώ για τη μπουγάδα στον αδερφό μου, ευχαριστώ που διάλεξες ωραίο τραγούδι στον άγνωστο ραδιοφωνικό παραγωγό (γκουχου γκουχου Χρύσα στο Νόστο). Ο πατέρας μου απηύδησε και μια μέρα γύρισε και μου γκρίνιαξε «Αμάν πια με αυτό το ευχαριστώ, όταν το λες συνέχεια χάνει το νόημά του». Διαφώνησα. Τίποτα δεν είναι δεδομένο. Εφόσον υπάρχει αντίληψη, κανένα νόημα δε χάνεται και η συνειδητή ευγνωμοσύνη είναι ίσως το πιο σημαντικό συναίσθημα που οδηγεί στην πληρότητα. Άρα, συνεχίζουμε κανονικά σαν άλλη Μαρί Κοντό να λέμε ευχαριστώ στα χαλιά και τις παντόφλες.
Στείλε ένα ευχαριστήριο μήνυμα μετά το ραντεβού. Είτε αυτό είναι ερωτικό είτε φιλικό είτε επαγγελματικό. Ένα γραπτό ίχνος ότι όντως βγήκαμε, έχουμε ανταλλάξει τα σωστά στοιχεία επικοινωνίας, δεν ξέρω αν θα ξαναβρεθούμε, πάντως θα με βρεις. Στη σημερινή μάστιγα του ghosting, έχει γίνει πια ανεκτίμητο αυτό το follow-up μήνυμα. Και δεν χρειάζεται να γράφει κάτι τρομερό, ένα απλό «Χάρηκα που τα είπαμε, πέρασα όμορφα, τα λέμε» και ας μην τα ξαναπείτε ποτέ. Εκτιμάς το χρόνο που σου έδωσε ο άλλος, γιατί σου τον έδωσε, ούτε κι αυτό είναι δεδομένο. Άσε που ακόμη και σε τυπικό επίπεδο δικτύωσης, σε αυτά τα μηνύματα ανατρέχω για να θυμηθώ που γνώρισα τον τάδε και τι είπαμε με τον δείνα, όταν κάποια χρόνια μετά χρειαστώ επαγγελματικές συνεργασίες.
Η τυπική ευγένεια είναι προτιμότερη από την αγένεια. Μια από τις μεγαλύτερες διαφωνίες στο ιντενετ είναι το «να τη βράσω την ευγένεια των Ιαπώνων, αφού είναι όλο ψεύτικό». Το «όλο» είναι σημαντικός τροποποίητης νοήματος και υπερβολή, όμως η φιλοσοφική ανάλυση για το Χόννε (本音 – είναι) και το Τατεμάε (建前 – φαίνεσθαι) είναι υπαρκτή. Δεν χρειάζεται όμως ο άλλος να σε συμπαθεί για να είναι ευγενικός μαζί σου, δεν υπάρχει λόγος να το απαιτούμε άλλωστε. Σε μια λειτουργική κοινωνία, προέχει η αρμονική συνύπαρξη και οι κανόνες τυπικής ευγένειας εγγυώνται ακριβώς αυτό. Εξάλλου, η ευγένεια δεν είναι απαραίτητα υποκρισία. Μπορεί να είναι από αδιαφορία μέχρι αυτοσυγκράτηση. Δε μου χρειάζεται να ξέρω.
Η αγαπημένη μου συνήθεια από έφηβη ήταν να τρώω σουβλάκια περπατώντας προς το μικρό μόλο. That’s a no no στην Ιαπωνία. Η δασκάλα μου, η Μίντορι μου είχε ρίξει ένα κεραυνοβόλο βλέμμα όταν πήγα να φάω όρθια το παγωτό μου στην προβλήτα της Γιοκοχάμα. Το φαγητό σου το εκτιμάς και αυτό, οπότε κάθεσαι κάτω και τρως, χωρίς περισπασμούς. Όταν τελειώσεις, διπλώνεις τη χρησιμοποιημένη χαρτοπετσέτα, τακτοποιείς τα ξυλάκια και αφήνεις το χώρο καθαρό. Μόνο όταν το συνήθισα, άρχισα να συνειδητοποιώ ότι δεν απολάμβανα το φαγητό στο πόδι, ούτε πρόσεχα πόσο και τι έτρωγα. Κάπου εκεί ξεκίνησε και η αντιπάθειά μου για τη διανομή φαγητού, μιας και δεν ήταν σύνηθες στην Ιαπωνία. Είτε θα πας στο μαγαζί να φας σε τραπέζι, είτε -στη χειρότερη- θα πας μόνος σου να παραλάβεις το γεύμα σου από το κατάστημα. Ζήτημα αν έχω ζητήσει διανομή στο σπίτι με δική μου βούληση πάνω από 5 φορές.
Αχ, πόσες φορές έχω κρύψει το πρόσωπό μου όταν ξεκινά το χειροκρότημα κατά την προσγείωση πτήσης Αθήνα->{μεγάλη ευρωπαϊκή πρωτεύουσα}. Το θεωρούσα εντελώς κριντζ συνήθεια και δεν μπορούσα να καταλάβω την απήχηση. Δεν είναι δουλειά του πιλότου να μας προσγειώσει με ασφάλεια; Με τα χρόνια, άρχισα να το βλέπω πιο φιλικά. Ας χειροκροτήσουμε και ας χαρούμε. Όχι με την προσγείωση καθ’ αυτή, αλλά με το ότι είμαι εδώ, είμαι καλά, έφτασα όπου έπρεπε, ήρθα να δω έναν καλό φίλο που μου έχει λείψει ή να ξεκινήσω μια νέα περιπέτεια. Ευγνωμοσύνη (πάλι) για όσα ανοίγονται μπροστά μας.
Λες «Πέρνα από το σπίτι να αράξουμε». Πόσο συνηθισμένο, το να πας απρόσκλητη επίσκεψη ή να σε καλέσουν τελευταία στιγμή για καφέ στη βεράντα. Το πιο δύσκολο πράγμα στην Ιαπωνία ήταν το να σε καλέσει κανείς στο σπίτι του. Ο ιδιωτικός χώρος του σπιτιού είναι προσωπικός και κρυφός, ούτε καν φωτογραφίες δεν βγάζουν εντός σπιτιού. Στην Ελλάδα, από την άλλη, την ανοιχτή πόρτα την έχουμε ψωμοτύρι. Λες να φταίει που οι άλλοι δεν έχουν μπαλκόνια;
Όχι, δε θα μου πάρεις από το τραπέζι την κούπα με τις δυο γουλιές καφέ. Είναι αξιοζήλευτο το πώς μπορείς να κάτσεις για έναν καφέ σε μαγαζί στην Ελλάδα και να διαρκέσει έξι ώρες. Ίσως οφείλεται στη μαγεία του να ξαναγεμίζεις νερό στο φραπέ. Κανείς δε θα πάρει το πιάτο από μπροστά σου το δευτερόλεπτο που θα ακουμπήσεις τα μαχαιροπίρουνα, ούτε θα νιώθεις το κρύο βλέμμα του σερβιτόρου στη ραχοκοκαλιά σου. Ο χρόνος σου είναι δικός σου για ξόδεμα, άσε που δε βγαίνεις συνήθως για τον καφέ ή το γεύμα, βγαίνεις για την κοινωνικοποίηση, και αυτό τραβάει σε χρόνο. Αυτή η χαλαρότητα κατά τη διάρκεια μιας εξόδου εξηγεί και γιατί δεν είναι συνηθισμένες οι ουρές αναμονής στα εστιατόρια όπως σε άλλα μέρη (αν και δυστυχώς το βλέπω να αλλάζει σιγά σιγά). Δεν θα περιμένω για να κάτσω, θα βρω άλλο κατάστημα όπου θα είμαι χαλαρός, εξάλλου η ποιότητα σε τούτη τη χώρα είναι επί τω πλείστον καλή παντού.
Πόσες φορές μου έχει φτιάξει τη διάθεση αυτή η ψιλή κουβέντα με την τυχαία θεία που περνά το δρόμο! Τι είχαμε, τι χάσαμε, από πληροφορία, αλλά κάπως σε κάνει να νιώθεις ότι δεν είσαι μόνος στο μάταιο τούτο κόσμο. Κάποιος σε είδε, έστω για δευτερόλεπτα, και τον είδες κ εσύ. Όχι πως δε συνέβαινε κ στην Ιαπωνία αυτό, αλλά έπρεπε να είμαι σε κάποιο χωριό ή να με έχουν δει δυο-τρεις φορές για να μου μιλήσουν για τον καιρό. Η ελληνική αυθορμητικότητα στην πανταχού παρούσα ψιλοκουβέντα είναι μοναδική, αν και μάλλον είναι ίδιον την μικρής χώρας/κοινότητας.
Ξέρουμε από τα μικράτα μας τον Ξένιο Δία, το θεϊκό οικοδεσπότη, αλλά και οι άλλοι κρατάνε ψηλά τον αμανέ όσον αφορά το Ομοτενάσι (おもてなし) τους. Στην Ελλάδα, η φιλοξενία εμπεριέχει έντονα την έννοια του καταφυγίου και της επούλωσης, όπως γινόταν με τους ήρωες στις αρχαίες τραγωδίες. Πεζοπόροι, κατατρεγμένοι, μακρινοί επισκέπτες, όλοι θα ξεκουραστούν και θα ξανανιώσουν. Στην Ιαπωνία αντίθετα είναι αρκετά σημαντική η έννοια της πρόβλεψης των αναγκών του φιλοξενούμενου, ώστε να νιώσει άνετα χωρίς να χρειαστεί εκφράσει τι χρειάζεται. Τιμή και υπερηφάνεια για την ανοιχτή αγκαλιά και των δυο λαών, που όμως δεν τους εμποδίζει να χωλαίνουν ρατσισμό όταν ο φιλοξενούμενος είναι ανεπιθύμητος μετανάστης. Δεν είναι όλοι οι ξένοι ίσα και όμοια. Ευτυχώς όμως, τέτοια περιστατικά (θέλω να ελπίζω ότι) μειώνονται, και στις δυο μεριές της υφηλίου.
Στην Ιαπωνία είναι δεδομένο ότι θα βγάλεις τα παπούτσια σου στην είσοδο. Έχουν ειδικά διαμορφωμένο χώρο γι αυτό, ένα λίγο πιο χαμηλό πάτωμα που το λένε γκένκαν (玄関) και ορίζει μεταίχμιο μεταξύ του μέσα και του έξω. Στην Ελλάδα δεν αποτελεί καθολική συνήθεια, αλλά εχουν αυξηθεί οι παστρικές και οι παστρικοί που το επιβάλουν, τόσο στα μέλη του νοικοκυριού όσο και στους επισκέπτες. Αντί για τα καλά σετ παντόφλες για τους επισκέπτες στο Ιαπωνικό σπιτικό, έχουμε βρει την εναλλακτική των παντοφλών μιας χρήσης από ξενοδοχεία και επαγγελματικά ταξίδια.
Θέλει λίγο αισθητική βελτίωση, αλλά πλησιάζουμε.
